Dodenherdenking in Bandung

We kwamen er toevallig een paar weken geleden achter dat er een grote Nederlandse erebegraafplaats is in Bandung: Ereveld Pandu Heel raar, in geen van de boekjes of websites over Bandung hadden we hier eerder iets over gehoord. Waarom we er nu achter kwamen, is doordat Australiërs en Nieuw-Zeelanders op 25 april hun doden herdenken (Anzac Day - wellicht nog wel bekend van diegenen die mijn scheurkalender van 2011 goed hebben gelezen) en dat de hier aanwezigen dat op de Nederlandse erebegraafplaats doen. Dit is namelijk een prachtige en geschikte plek voor zoiets, ook al liggen er geen Australiërs of Nieuw-Zeelanders begraven.

We vonden 4 mei een geschikte dag om er een kijkje te nemen. Ik had gebeld met iemand van de Oorlogsgravenstichting in Jakarta, die me vertelde dat er elk jaar in Jakarta en Surabaya een plechtigheid is, maar niet in Bandung. Hij verzekerde ons echter dat we er welkom zouden zijn.

De graven of gramtombes staan zij aan zij, de een nog lelijker dan de ander.

De erebegraafplaats Pandu ligt werkelijk midden in de stad en om er te komen moet je door een grote christelijke begraafplaats waar voornamelijk mensen van Chinese afkomst liggen. Deze begraafplaats is behoorlijk lelijk, met allemaal betonnen graven en overkappingen. Bovendien loopt er een paadje doorheen dat begaanbaar is met de brommer en dat ook zeer intensief wordt gebruikt.

Ik vond het er een beetje uitzien als een veld waar gepensioneerde Nederlandse bushokjes uit de jaren tachtig worden bewaard... inclusief graffiti.

De toegangsweg

Maar dan kom je bij een prachtig onderhouden poort, waar we door de vriendelijke Indonesische bewaker eerst een beetje verbaasd, maar nadat we hadden gezegd dat we Nederlands waren, met open armen werden verwelkomd. Je loopt de toegangsweg op en dan opeens zie je duizenden kruisen.

We waren de enigen die middag, al zagen we in het bezoekersboek dat er eerder die dag nog andere Nederlanders waren geweest. Uit het boek bleek overigens dat er voornamelijk mensen komen die een specifiek graf zoeken. Er liggen meer dan vierduizend mensen begraven: veel KNIL-militairen (Nederlanders en Indonesiërs), maar ook Nederlandse burgers die in de Jappenkappen zijn omgekomen en militairen die tijdens de politionele acties zijn omgekomen. Er zijn ook oorlogsslachtoffers herbegraven die eerder op Sumatra en Sulawesi lagen. En dan natuurlijk ook nog onbekende militairen en burgers.

Zover het oog reikt... 'Gewone' kruisen zijn voor christenen.

De grafstenen vooraan zijn voor moslims.

Vooraan de kindergrafjes, achteraan de volwassenen. De smalle afgeronde gedenkstenen iets links van het midden van de foto zijn voor Chinezen.

De gewone kruisen zijn mannen of jongens, de kruisen met de schulprandjes vrouwen of meisjes. Vooraan het graf van een Joods slachtoffer.

Het ereveld is indrukwekkend, en overigens prachtig onderhouden. Het was erg passend om hier op 4 mei even rondgelopen en stilgestaan te kunnen hebben.